Powitanie
Dudy i powitanie dudziarza: czym jest ten instrument i dlaczego otwiera wieczór
Jak działa wielka dudka szkocka, dlaczego nie można na niej grać cicho i skąd wziął się zwyczaj dudziarza u drzwi.
Zarezerwuj swój wieczór ↗Szybka odpowiedź
Wielkie dudy szkockie to instrument stroikowy zasilany workiem, z jednym piszczałką melodyczną do wygrywania melodii i trzema piszczałkami burdonowymi dla stałego tła dźwiękowego. Według Wikipedii nie można w nich zmieniać głośności ani przerywać na pauzy, dlatego dudziarze kształtują muzykę za pomocą ozdobników. Dudy po raz pierwszy poświadczono w Szkocji około 1400 roku, a najwcześniejsze wzmianki mają charakter wojskowy — dlatego powitanie przez dudziarza ma ceremonialny charakter. Strona rezerwacji informuje, że dudziarz wita gości i pozuje do zdjęć.
Wielkie dudy szkockie w skrócie
| Rola lub fakt | Źródło | |
|---|---|---|
| Piszczałka melodyczna | Gra melodię; podwójny stroik; dziewięć dźwięków | Wikipedia |
| Burdony | Dwa tenorowe i jeden basowy, strojone do A | Wikipedia |
| Worek | Magazynuje powietrze, dzięki czemu dźwięk nigdy nie ustaje | Wikipedia |
| Dynamika | Brak; ekspresja wynika z ozdobników | Wikipedia |
| Pierwsze wzmianki | Około roku 1400 w Szkocji | Wikipedia |
Jak działa instrument
Według Wikipedii współczesny zestaw dud szkockich (Highland pipes) składa się z worka, piszczałki ustnikowej, piszczałki melodycznej (chanter) oraz trzech dronów – dwóch tenorowych i jednego basowego. Chanter wygrywa melodię za pomocą podwójnego stroika; każdy dron ma pojedynczy stroik. Wszystkie cztery stroiki osadzone są w drewnianych gniazdach, dlatego muzyk nie może modyfikować dźwięku wargami ani językiem. Gracz dmucha do worka i naciska go ramieniem, a zgromadzone powietrze podtrzymuje brzmienie stroików nawet wtedy, gdy dudziarz nabiera oddechu. Dlatego wydaje się, że dudy grają bez przerwy.
Dlaczego zawsze jest tam głośno
Przepływ powietrza jest ciągły, więc muzyka z natury rzeczy jest legato, a dźwięków nie można rozdzielić, po prostu przerywając dopływ powietrza. Wikipedia podaje, że instrument nie ma dynamiki ani pauz. Dlatego dudziarz używa nut ozdobnych — krótkich dźwięków dekoracyjnych zwanych ozdobnikami — aby zaznaczyć, gdzie kończy się jeden dźwięk, a zaczyna następny. Wymienia się wśród nich doublings, taorluaths, throws, grips i birls. Efektem jest dźwięk o wielkiej energii, którego nie da się ściszyć — idealny na otwartą przestrzeń i uroczystości, dzięki czemu dudziarz staje się naturalnym wykonawcą otwierającym.
Skala i dźwięk
Piszczałka melodyczna obejmuje dziewięć nut, od całego tonu poniżej toniki do oktawy powyżej niej, a jej skala jest w przybliżeniu miksolidyjska, z obniżoną septymą – podaje Wikipedia. Dudy strojone są do dźwięku A, a współczesne A dudziarzy jest wyższe niż niegdyś standardowe 440 Hz i wynosi około 470–480 Hz. Nawet słuchacz bez żadnego przygotowania usłyszy, że melodie opierają się na niewielkim zestawie dźwięków i stałym buczeniu pod nimi, co nadaje tej muzyce jej charakterystyczny, niemal wokalny rys.
Skąd pochodzą dudy
Wikipedia umieszcza pierwsze poświadczenie dud w Szkocji około roku 1400, a tekst z 1396 r. wspomina o dudach wojennych w bitwie pod North Inch. Twierdzenie, że dudy słyszano pod Bannockburn w 1314 r., jest dyskusyjne. Pierwsze wyraźne odniesienie do dud szkockich, jakie podaje artykuł o muzyce ludowej, to bitwa pod Pinkie Cleugh w 1547 r. Najwcześniejsze wzmianki dotyczą zatem dud w kontekście wojny, a instrument ten zadomowił się w brytyjskim wojsku.
Dudy w boju i na paradzie
Według Wikipedii gracze na dudach prowadzili wojska do bitwy aż do XIX wieku. Praktykę tę porzucono w czasie I wojny światowej po wczesnych stratach, przywrócono za sprawą 51. Dywizji Highland pod El Alamein w 1943 roku, a Bill Millin grał na Sword Beach w 1944 roku. Ostatnie zastosowanie bojowe, jakie Wikipedia odnotowuje, to kryzys adeński w 1967 roku. Ta wojskowa przeszłość sprawia, że dudy są dziś oznaką ceremonii — od parad po wesela — i dlatego dudziarz u drzwi wydaje się formalny i trochę ekscytujący.
Piobaireachd, wielka muzyka
Obok marszów i melodii tanecznych istnieje piobaireachd, zwany także ceol mor, co oznacza wielką muzykę. Wikipedia opisuje go jako formę solową, która zaczyna się od wolnego tematu, zwanego podstawą, przechodzi przez coraz bardziej złożone wariacje i powraca do podstawy. Został rozwinięty przez dziedziczne rodziny dudziarzy, zwłaszcza MacCrimmonów, i wydaje się, że pojawił się w XVII wieku. Wieczorne powitanie raczej nie będzie go zawierać w całości, ale to repertuar, z którego instrument jest najbardziej dumny.
Czego można spodziewać się po powitaniu
Strona rezerwacji informuje, że gości wita dudziarz, który pozuje do zdjęć. Nie precyzuje jednak, gdzie stoi dudziarz ani jak długo trwa powitanie. Jeśli chcesz mieć fotografię, poproś dudziarza uprzejmie i daj mu chwilę; kilt i pełny zestaw dud to doskonały kadr. Ponieważ na tym instrumencie nie da się grać cicho, trzymaj małe dzieci za ręce i licz się z tym, że dźwięk wypełni całe pomieszczenie, a potem pozwól sobie na cichszą muzykę wieczoru, która nastąpi.
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego dudy są tak głośne?
Wikipedia twierdzi, że instrument nie ma dynamiki: trzciny brzmią z jedną głośnością, więc muzyk nie może grać cicho.
Ile piszczałek ma dudy szkockie z Highlands?
Trzy: dwa drony tenorowe i jeden dron basowy, podaje Wikipedia.
Czy na kolacji będzie dudziarz?
Strona rezerwacji informuje, że gości wita dudziarz, który pozuje do zdjęć.
Źródła