Muzyka
Od ballad po reele: jak szkocka muzyka folkowa trafiła na stół
Co muzycy rozumieją przez balladę, gdzie zbierano melodie i dlaczego wieczór folkowy może być w równym stopniu rozmową, co śpiewem.
Zarezerwuj swój wieczór ↗Szybka odpowiedź
Szkocka muzyka folkowa to wielowarstwowa tradycja: pieśni opowieściowe przekazywane ustnie, melodie taneczne grane na skrzypcach, a później na akordeonie, oraz odrodzenie w połowie XX wieku, które wysłało kolekcjonerów w teren z magnetofonami. Wikipedia podaje, że ballady pozostawały ustne, dopóki XVIII-wieczni kolekcjonerzy ich nie wydrukowali, że tomy Francisa Jamesa Childa z lat 1882–1892 ukształtowały późniejsze repertuary, oraz że School of Scottish Studies otwarto w Edynburgu w 1951 roku. Wieczór, który prowadzi od ballad do żywych pieśni, przeprowadza Cię przez te warstwy — dlatego strona rezerwacji podkreśla historie stojące za pieśniami.
Cztery warstwy tradycji
| Co to jest | W zapisie | |
|---|---|---|
| Ballady | Pieśni opowieści przekazywane ze słuchu | Drukowane przez kolekcjonerów od XVIII wieku, podaje Wikipedia |
| Melodie taneczne | Reels, strathspeys i inna muzyka skrzypcowa | Niel Gow i jego syn skomponowali setki melodii |
| Akordeon | Nowszy głos wśród szkockich zespołów tanecznych z Highlands | Jak podaje Wikipedia, od lat 20. XX wieku stanowi to centralny element tańców z regionu Highlands |
| Odrodzenie | Kolekcjonerzy, festiwale i kluby folklorystyczne | Szkoła Studiów Szkockich powstała w 1951 roku |
Czym jest ballada
W szkockim użyciu ballada to opowieść wyrażona wierszem i śpiewana do prostej melodii, często o miłości, zdradzie, bitwie lub zjawach nadprzyrodzonych. Wikipedia podaje, że pieśni te pozostawały w tradycji ustnej, dopóki w XVIII wieku kolekcjonerzy tacy jak biskup Thomas Percy nie zaczęli ich publikować, i wskazuje na wróżki z Tam Lin jako dowód starszych, przedchrześcijańskich motywów. Forma ta pasuje do stołu z dwoma muzykami, ponieważ to słowa niosą zainteresowanie, a gitara lub akordeon mogą je dyskretnie wspierać. Kiedy wykonawca zatrzymuje się, by wyjaśnić, kim były postacie, pieśń trafia mocniej — i właśnie taki schemat opisuje strona rezerwacji.
Child, Greig i pierwsi kolekcjonerzy
Schyłek XIX wieku przyniósł bardziej naukowe pierwsze odrodzenie. Wikipedia przypisuje Francisowi Jamesowi Childowi osiem tomów angielskich i szkockich ballad ludowych, wydanych w latach 1882–1892, ukształtowanie tego, co późniejsi śpiewacy wybierali do wykonywania, i podaje, że Gavin Greig zebrał ponad tysiąc pieśni, głównie w Aberdeenshire. Żaden z nich nie był wykonawcą w dzisiejszym rozumieniu, ale ich książki dostarczyły tekstów, po które pieśniarze ludowi sięgają do dziś. Jeśli muzyk przy Państwa stoliku przedstawi balladę z tytułu, istnieje spora szansa, że jej słowa zostały zapisane przez takiego kolekcjonera.
Reels, strathspeys i skrzypce
Wikipedia wymienia reels i strathspeys wśród szkockich typów melodii tanecznych i podaje Niela Gowa oraz jego syna Nathaniela jako kompozytorów setek melodii skrzypcowych i wariacji. James Scott Skinner zyskał przydomek Strathspey King. Głębokie korzenie skrzypiec widać w zapisku z 1703 roku, gdy podróżnik Martin Martin naliczył osiemnastu skrzypków tylko na wyspie Lewis. Współczesne ceilidh opiera się na tej muzyce, skoro artykuł Ceilidh na Wikipedii opisuje zestawy i tańce par do szkockich melodii. Wieczór na siedząco czerpie z tego repertuaru bez tańca.
Akordeon przybywa
Akordeon ma w Szkocji krótszą historię niż skrzypce. Według Wikipedii od lat 20. XX wieku stał się kluczowym instrumentem na balach i potańcówkach w Highlands, a dziś jest filarem zespołów. W duecie z gitarą pełni jednocześnie dwie role – prowadzi melodię i utrzymuje rytm, dzięki czemu dwie osoby brzmią jak mały zespół. Fotografia na stronie rezerwacji pokazuje dokładnie taki duet: gitarzystę i akordeonistę grających dla gości przy stolikach.
Ceilidh
Wikipedia wywodzi to słowo od staroirlandzkiego określenia towarzysza i podaje, że w języku gaelickim zaczęło oznaczać wizytę. Pierwotnie ceilidh było dowolnym spotkaniem towarzyskim, często literackim wieczorem opowieści, poezji, ballad, pieśni i przysłów, którego gospodarzem był pan domu. Później ta nazwa przeszła na taniec. To starsze znaczenie jest bliższe temu, co oferuje wieczór folklorystyczny z kolacją: wieczór pieśni i opowieści przy wspólnym stole, nawet jeśli nikt nie wstaje do tańca.
Powojenne odrodzenie
Po drugiej wojnie światowej, jak podaje Wikipedia, muzyka tradycyjna przetrwała w Szkocji w silniejszej formie niż w Anglii. W 1951 roku na Uniwersytecie w Edynburgu otwarto School of Scottish Studies. Hamish Henderson, określany mianem katalizatora odrodzenia, oprowadzał w latach 50. amerykańskiego folklorystę Alana Lomaxa po Szkocji i pomógł zorganizować People's Festival Ceilidh w 1951 roku, reklamowane jako wieczór szkockiej pieśni. Wytwórnia Rounder Records wydała w 2005 roku nagranie z tego wieczoru, przy pomocy Hendersona. Tobar an Dualchais udostępnia obecnie online nagrania ze szkockich zbiorów.
Na co zwrócić uwagę
Przy stole zwróć uwagę, czy piosenka opowiada historię, znaczy miejsce czy wyznacza rytm do tańca. Zwróć uwagę, jak wykonawca ją zapowiada, ponieważ to często w zapowiedzi kryje się historia. Jeśli melodia ma kołyszący rytm, od którego stopa sama tupie, prawdopodobnie należy do tradycji tanecznej; jeśli słowa znaczą więcej niż melodia, najpewniej masz do czynienia z balladą. Żadna z nich nie jest lepsza, a dobry wieczór płynie między nimi.
Najczęściej zadawane pytania
Czy ballada to to samo co pieśń ludowa?
Ballada to jeden z gatunków pieśni ludowej: opowieść snuta wierszem. Muzyka ludowa obejmuje także melodie taneczne i pieśni pracy.
Czy muszę znać szkocką muzykę, aby cieszyć się tym wieczorem?
Nie. Na stronie rezerwacji napisano, że muzycy opowiadają historie stojące za utworami.
Gdzie mogę posłuchać oryginalnych nagrań?
Tobar an Dualchais udostępnia online nagrania ze szkockich archiwów, które można przeszukiwać według piosenek, opowieści i miejsc.
Źródła