Stolik
Haggis, neeps i kolacja burnsowska: tradycja stojąca za szkocką ucztą
Z czego robi się haggis, kto zorganizował pierwszą kolację burnsowską i jak powinna przebiegać formalna szkocka uczta.
Zarezerwuj swój wieczór ↗Szybka odpowiedź
Szkocka wieczerza folklorystyczna czerpie z kolacji burnsowskiej, rytualnej uczty organizowanej 25 stycznia lub wokół tej daty ku czci poety Roberta Burnsa. Według Wikipedii pierwsza odbyła się w Ayrshire w lipcu 1801 roku, a formalna przebiega od wprowadzenia gości przy dźwiękach dud, przez wniesienie haggis, toasty i pieśni, aż po finałowe Auld Lang Syne. Strona rezerwacyjna edynburskiego wieczoru obiecuje dudziarza, trzydaniową kolację, muzykę folkową i toast whisky, nie nazywa się jednak kolacją burnsowską ani nie podaje menu.
Kolacja burnsowska w zarysie
| Typowy etap | Źródło | |
|---|---|---|
| Powitanie | Wprowadzenie gości przy dźwiękach dud, następnie przemowa gospodarza | Wikipedia |
| Modlitwa | Selkirk Grace przed posiłkiem | Wikipedia |
| Haggis | Wpuszczony rurą, przywitany wierszem Burnsa, a potem rozcięty | Wikipedia |
| Toasty | Nieśmiertelna Pamięć i inne | Wikipedia |
| Zamknij | Podziękowania i Auld Lang Syne | Wikipedia |
Czym jest haggis
Wikipedia opisuje tradycyjny haggis jako owczy podroby, czyli serce, wątrobę i płuca, siekane z posiekaną cebulą, owsianką, łojem i przyprawami, mieszane z bulionem i gotowane w żołądku zwierzęcia. Obecnie powszechnie stosuje się osłonki sztuczne. Według tej samej encyklopedii najstarsze zapisane przepisy na coś zwane hagese pojawiają się w wierszowanej książce kucharskiej z około 1430 roku w Lancashire, więc potrawa jest starsza niż jej narodowa reputacja. Wegetariański haggis trafił do sprzedaży w 1984 roku i obecnie odpowiada za dużą część sprzedaży — jak podaje ten sam artykuł — co sprawia, że łatwo o niego poprosić, jeśli nie jesz mięsa.
Dlaczego poeta uczynił go narodowym
Wiersz Roberta Burnsa „Address to a Haggis” pochodzi z 1786 roku i – jak podaje Wikipedia – pomógł uczynić haggis narodową potrawą. Wiersz traktuje tę potrawę jak bohatera, z własną ceremonią podczas kolacji: haggis jest wnoszony, recytuje się wiersz, a pudding zostaje rozkrojony przy końcowych wersach. Ten drobny teatr sprawia, że bagpiper często prowadzi haggis do stołu i że potrawa ta rzadko pojawia się bez opowieści.
Rzepa i ziemniaki
Haggis podaje się tradycyjnie z neeps i tatties, które według Wikipedii to brukiew i ziemniaki, gotowane i tłuczone osobno, a podczas kolacji burnsowskiej także z kieliszkiem szkockiej whisky. Dla odwiedzającego takie połączenie jest łagodnym wprowadzeniem: ziemisty, pieprzny pudding łagodnieje dzięki słodkim warzywom korzeniowym. To, czy Państwa kolacja przy Chambers Street będzie zawierać którykolwiek z tych elementów, zależy od organizatora, ponieważ strona rezerwacji nie publikuje menu.
Kim był Burns
Według Wikipedii Burns urodził się 25 stycznia 1759 roku w Alloway w Ayrshire, a zmarł 21 lipca 1796 roku w Dumfries, w wieku 37 lat. Powszechnie uważa się go za narodowego poetę Szkocji. Jego pierwsza książka, Poems, Chiefly in the Scottish Dialect, ukazała się w Kilmarnock 31 lipca 1786 roku, a w kwietniu 1787 roku nastąpiło wydanie edynburskie. Zbierał także i pisał pieśni do Scots Musical Museum Jamesa Johnsona, gdzie przypisuje mu się około jednej trzeciej z sześciuset pieśni. To właśnie owo kolekcjonowanie pieśni stanowi łącznik między Burnsem a wieczorem folklorystycznym.
Jak rozpoczęła się kolacja
Według Wikipedii przyjaciele poety zorganizowali pierwszą kolację na jego cześć w Burns Cottage 21 lipca 1801 roku, w piątą rocznicę jego śmierci. Klub Burnsa w Greenock zorganizował swoją pierwszą kolację w styczniu 1802 roku, sądząc, że 29 stycznia to jego urodziny, a w 1803 roku odnalazł zapisy parafialne wskazujące na 25 stycznia 1759 roku. Od tego czasu kolacje odbywają się w okolicach tej daty. To właśnie z tego powodu Burns Night pod koniec stycznia jest stałym punktem w całej Szkocji i dlaczego kolacja o dowolnej porze roku wciąż może nawiązywać do tego rytuału.
Kolejność uroczystej kolacji
Wikipedia opisuje zwyczajową kolejność przebiegu wieczoru: goście wchodzą w dźwiękach dud, gospodarz wita ich, odmawiana jest Selkirk Grace, podawana jest zupa, haggis zostaje wniesiony przy dźwiękach dud i uroczyście powitany, następnie podawane jest danie główne, a potem wznoszone są toasty. The Immortal Memory to główne przemówienie poświęcone Burnsowi, po którym następuje Address to the Lassies i Reply to the Laddies. Wieczór wypełniają pieśni i wiersze Burnsa, a podziękowania prowadzą do wspólnego odśpiewania Auld Lang Syne. Turystyczna kolacja zwykle zachowuje dudziarza, jedzenie, muzykę i toast, a pomija przemówienia.
Auld Lang Syne
Według Wikipedii Burns przesłał pieśń do Scots Musical Museum w 1788 roku i opisał ją jako starą pieśń, którą zapisał od starego człowieka. Wcześniejsza ballada Jamesa Watsona, wydrukowana w 1711 roku, ma tę samą pierwszą zwrotkę i refren. Melodia używana obecnie została po raz pierwszy połączona ze słowami w 1799 roku. Śpiewa się ją o północy w Hogmanay, a w Szkocji – ze skrzyżowanymi ramionami tylko przy ostatniej zwrotce. Jeśli Twój wieczór zakończy się tą pieśnią, weźmiesz udział w jednej z najsłynniejszych pieśni ludowych świata.
Najczęściej zadawane pytania
Czy kolacja w Edynburgu to wieczerza burnsowska?
Strona rezerwacji nie nazywa tego w ten sposób. Opisuje powitanie przez dudziarza, trzydaniowy posiłek, muzykę ludową i toast whisky.
Czy wegetariański haggis to rzeczywiście coś?
Tak. Wikipedia podaje, że wegetariańskie wersje są sprzedawane komercyjnie od 1984 roku.
Kiedy obchodzona jest Burns Night?
25 stycznia – taką datę narodzin Burnsa w 1759 roku podają księgi parafialne.
Źródła