← Schotse diner en folkavond aan Chambers Street · terug naar de pagina over het volksdiner

De muziek

Van ballads tot reels: hoe Schotse volksmuziek aan tafel kwam

Wat de muzikanten bedoelen met een ballad, waar de melodieën werden verzameld en waarom een volksavond net zoveel vertelling als zang kan zijn.

Door Edinburgh Folk Dinner Guide · feiten laatst gecontroleerd

Reserveer je avond ↗

Kort antwoord

Schotse volksmuziek is een gelaagde traditie: verhalende liederen die mondeling werden doorgegeven, dansmelodieën op fiddle en later accordeon, en een heropleving halverwege de 20e eeuw die verzamelaars met recorders op pad stuurde. Wikipedia vermeldt dat ballads mondeling bleven totdat verzamelaars in de 18e eeuw ze drukten, dat de bundels van Francis James Child uit 1882 tot 1892 latere repertoires vormden, en dat de School of Scottish Studies in 1951 in Edinburgh werd geopend. Een avond die van ballads naar levendige liederen loopt, neemt u mee door die lagen, en daarom benadrukt de boekingspagina de verhalen achter de liederen.

Vier lagen van de traditie

Wat het isIn het record
BalladesVerhalende liederen die van generatie op generatie op het gehoor zijn doorgegevenGedrukt door verzamelaars vanaf de 18e eeuw, zegt Wikipedia
DansmelodieënReels, strathspeys en andere vioolmuziekNiel Gow en zijn zoon componeerden honderden deuntjes
AccordeonEen nieuwere stem in de Highland dance-bandsCentraal in de Hooglanddansen vanaf de jaren twintig, zegt Wikipedia
De heroplevingVerzamelaars, festivals en folkclubsDe School of Scottish Studies dateert uit 1951

Wat een ballad is

Een doedelzakband in kilts die op de vloer van een zaal speelt onder podiumlicht tijdens een benefietceilidh
Een doedelzakband op een benefietceilidh in een dorpshuis. · Photo: Dave Conner, CC BY 2.0, via Wikimedia Commons

In Schots gebruik is een ballade een verhaal verteld in verzen en gezongen op een eenvoudige melodie, vaak over liefde, verraad, strijd of het bovennatuurlijke. Wikipedia zegt dat deze liederen in de mondelinge traditie bleven tot verzamelaars in de 18e eeuw, zoals bisschop Thomas Percy, ze begonnen uit te geven, en het wijst op de feeën van Tam Lin als bewijs van oudere, pre-christelijke thema's. De vorm leent zich voor een tafel met twee muzikanten, omdat de woorden de aandacht dragen en een gitaar of accordeon ze zacht kan ondersteunen. Wanneer een artiest even pauzeert om uit te leggen wie de personages waren, komt het lied harder binnen, en dat is het patroon dat de boekingspagina beschrijft.

Child, Greig en de eerste verzamelaars

Het einde van de 19e eeuw bracht een meer wetenschappelijke eerste heropleving. Wikipedia schrijft aan Francis James Childs acht delen met Engelse en Schotse volksballaden, gepubliceerd van 1882 tot 1892, de vormgeving toe van wat latere zangers kozen te vertolken, en stelt dat Gavin Greig meer dan duizend liederen verzamelde, grotendeels in Aberdeenshire. Geen van beiden was een artiest in de moderne zin, maar hun boeken leverden de teksten waarop volkszangers nog steeds teruggrijpen. Als een muzikant aan uw tafel een ballade bij naam aankondigt, is de kans groot dat de woorden ervan werden vastgelegd door een verzamelaar zoals zij.

Reels, strathspeys en de fiddle

Wikipedia vermeldt reels en strathspeys onder de Schotse danstune-types en noemt Niel Gow en zijn zoon Nathaniel als componisten van honderden fiddletunes en variaties. James Scott Skinner verwierf de bijnaam Strathspey King. De diepe wortels van de fiddle blijken uit een notitie uit 1703, toen de reiziger Martin Martin op het eiland Lewis alleen al achttien fiddlespelers telde. Een ceilidh in moderne zin is op deze muziek gebouwd, want het Ceilidh-artikel op Wikipedia beschrijft sets en paardansen op Schotse tunes. Een zittende avond leent het repertoire zonder het dansen.

De accordeon komt eraan

De accordeon heeft in Schotland een kortere geschiedenis dan de viool. Volgens Wikipedia werd het instrument vanaf de jaren twintig centraal bij Highland-bals en -dansen, en vandaag is het niet meer weg te denken uit bands. In een duo met een gitaar vervult het twee rollen tegelijk: het draagt de melodie en houdt het ritme vast, waardoor twee mensen als een kleine band klinken. De eigen foto op de boekingspagina toont precies deze combinatie: een gitarist en een accordeonist die voor diners spelen.

De ceilidh

Wikipedia herleidt het woord tot een Oud-Ierse term voor een metgezel en stelt dat het in het Gaelisch 'een bezoek' ging betekenen. Oorspronkelijk was een ceilidh elke sociale bijeenkomst, vaak een literaire avond met verhalen, poëzie, balladen, liederen en spreekwoorden, georganiseerd door de heer des huizes. Later nam het dansen de naam over. Die oudere betekenis ligt dichter bij wat een volksdiner biedt: een avond met liederen en verhalen, met mensen rond een tafel, ook al staat niemand op om te dansen.

De naoorlogse heropleving

Na de Tweede Wereldoorlog bleef traditionele muziek volgens Wikipedia sterker aanwezig in Schotland dan in Engeland. De School of Scottish Studies opende in 1951 aan de University of Edinburgh. Hamish Henderson, beschreven als een katalysator van de heropleving, leidde in de jaren vijftig de Amerikaanse folklorist Alan Lomax rond door Schotland en hielp bij het organiseren van de People's Festival Ceilidh van 1951, aangekondigd als een avond vol Schotse liederen. Rounder Records bracht in 2005, met Hendersons hulp, een opname van die avond uit. Tobar an Dualchais zet nu opnames uit Schotse collecties online.

Waar je naar moet luisteren

Aan tafel merkt u of een lied een verhaal vertelt, een plek markeert of de maat aangeeft om op te dansen. Let op hoe een artiest het nummer inleidt, want juist in die inleiding schuilt vaak de geschiedenis. Heeft een melodie een deinende cadans die uw voet mee laat tikken, dan hoort ze waarschijnlijk bij de danstraditie; wegen de woorden zwaarder dan de wijs, dan bevindt u zich vermoedelijk op balladeterrein. Het een is niet beter dan het ander, en een goede avond beweegt zich tussen beide.

Veelgestelde vragen

Is een ballad hetzelfde als een volksliedje?

Een ballad is een soort volksliedje: een verhaal verteld in verzen. Volksmuziek omvat ook dansmelodieën en werkliederen.

Moet ik verstand hebben van Schotse muziek om van de avond te genieten?

Nee. Op de boekingspagina staat dat de musici de verhalen achter de liedjes toelichten.

Waar kan ik originele opnames beluisteren?

Tobar an Dualchais biedt online opnames uit Schotse archieven aan, doorzoekbaar op lied, verhaal en plaats.

Reserveer je avond ↗

Bronnen

  1. Wikipedia: Scottish folk music
  2. Wikipedia: Ceilidh
  3. Wikipedia: Hamish Henderson
  4. Tobar an Dualchais: recordings of Scotland's heritage
  5. The booking page for the Scottish dinner and folk music experience, on GetYourGuide
Reserveer je avondGratis annuleren · Nu reserveren, later betalen