Müzik
Baladlardan reels videolarına: İskoç halk müziği sofraya nasıl geldi
Müzisyenlerin ballad derken ne kastettiğini, ezgilerin nerede toplandığını ve bir halk müziği gecesinin neden şarkı kadar sohbetle de geçebileceğini keşfedin.
Akşamınızı ayırtın ↗Hızlı yanıt
İskoç halk müziği katmanlı bir gelenektir: ağızdan ağıza aktarılan öykülü şarkılar, kemanla ve daha sonra akordeonla çalınan dans ezgileri ve 20. yüzyılın ortalarında koleksiyoncuları kayıt cihazlarıyla yola çıkaran bir canlanma. Wikipedia, baladların 18. yüzyıl koleksiyoncuları onları basana dek sözlü kaldığını, Francis James Child'ın 1882-1892 arası ciltlerinin sonraki repertuvarları şekillendirdiğini ve İskoç Araştırmaları Okulu'nun 1951'de Edinburgh'da açıldığını söylüyor. Baladlardan canlı şarkılara uzanan bir akşam, sizi bu katmanların içinden geçiriyor; rezervasyon sayfasının şarkıların ardındaki hikâyeleri vurgulamasının nedeni de bu.
Geleneğin dört katmanı
| Ne olduğu | Rekorda | |
|---|---|---|
| Baladlar | Kulaktan kulağa aktarılan hikâye şarkıları | 18. yüzyıldan itibaren koleksiyoncular tarafından basılmıştır, diyor Wikipedia |
| Dans ezgileri | Reels, strathspeyler ve diğer keman müzikleri | Niel Gow ve oğlu yüzlerce ezgi besteledi |
| Akordeon | Highland dans gruplarında daha yeni bir ses | 1920'lerden bu yana Highland danslarının merkezinde yer alıyor, diyor Wikipedia |
| Canlanış | Koleksiyoncular, festivaller ve folk kulüpleri | İskoçya Araştırmaları Okulu 1951 yılına dayanmaktadır |
Balad nedir
İskoç geleneğinde ballad, genellikle aşk, ihanet, savaş ya da doğaüstü konuları işleyen, dizelerle anlatılan ve basit bir ezgiyle söylenen bir hikâyedir. Wikipedia, bu şarkıların 18. yüzyılda Piskopos Thomas Percy gibi derleyiciler yayımlamaya başlayana dek sözlü gelenekte yaşadığını belirtir ve Tam Lin'in perilerini daha eski, Hristiyanlık öncesi temaların kanıtı olarak gösterir. Bu form, iki müzisyenli bir masaya çok yakışır; çünkü ilgiyi sözler taşır ve bir gitar ya da akordeon onlara sessizce eşlik edebilir. Sanatçı, karakterlerin kim olduğunu açıklamak için ara verdiğinde şarkı daha da güçlü hissedilir; rezervasyon sayfasında anlatılan da tam olarak bu akıştır.
Child, Greig ve ilk koleksiyoncular
19. yüzyılın sonları, daha akademik bir ilk canlanmayı beraberinde getirdi. Wikipedia, Francis James Child'ın 1882'den 1892'ye kadar yayımlanan sekiz ciltlik İngiliz ve İskoç halk baladları derlemesinin, sonraki şarkıcıların neyi icra etmeyi seçtiğini şekillendirdiğini belirtiyor ve Gavin Greig'in çoğu Aberdeenshire'da olmak üzere binden fazla şarkı topladığını söylüyor. İkisi de modern anlamda birer icracı değildi, ancak kitapları halk şarkıcılarının hâlâ başvurduğu metinleri sağladı. Masanızdaki bir müzisyen adıyla bir balad tanıtırsa, sözlerinin bu tür derleyiciler tarafından kaydedilmiş olma ihtimali hiç de az değil.
Reels, strathspeyler ve keman
Wikipedia, İskoçya'nın dans ezgisi türleri arasında reels ve strathspeys'i sayar ve Niel Gow ile oğlu Nathaniel'i yüzlerce keman ezgisi ve varyasyonunun bestecisi olarak anar. James Scott Skinner, Strathspey Kralı lakabını kazanmıştır. Kemanın köklü geçmişi, gezgin Martin Martin'in yalnızca Lewis adasında on sekiz keman sanatçısı saydığı 1703 tarihli bir notta görülür. Modern anlamda bir ceilidh bu müzik üzerine kuruludur; nitekim Wikipedia'daki Ceilidh maddesi, İskoç ezgileriyle yapılan setleri ve çift danslarını anlatır. Oturarak geçirilen bir akşam, dans olmadan bu repertuvardan yararlanır.
Akordeon geliyor
Akordeonun İskoçya'daki geçmişi kemana göre daha kısadır. Wikipedia'ya göre 1920'lerden itibaren Highland balolarının ve danslarının merkezinde yer almaya başlamış ve bugün grupların vazgeçilmez bir parçasıdır. Bir gitar eşliğinde ikili olarak çaldığında aynı anda iki rol üstlenir: hem melodiyi taşır hem de ritmi tutar; böylece iki kişi küçük bir grup gibi tınlayabilir. Rezervasyon sayfasının kendi fotoğrafı tam da bu eşleşmeyi gösteriyor: yemek yiyenlere çalan bir gitarist ve bir akordeoncu.
Ceilidh
Wikipedia, kelimenin kökenini Eski İrlandacada "yol arkadaşı" anlamına gelen bir terime dayandırır ve Galcede zamanla "ziyaret" anlamını kazandığını belirtir. Başlangıçta bir ceilidh, evin erkeğinin ev sahipliğinde düzenlenen, çoğu zaman hikâye anlatımı, şiir, balad, şarkı ve atasözlerinden oluşan edebî bir gece olan her türlü sosyal buluşmayı ifade ederdi. Daha sonra dans, bu adı devraldı. O eski anlam, bir halk yemeğinin sunduğuna daha yakındır: kimse kalkıp dans etmese bile, insanların bir masanın etrafında toplanıp şarkılar ve hikâyelerle geçirdiği bir akşam.
Savaş sonrası canlanma
İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra, Wikipedia'nın belirttiğine göre geleneksel müzik İskoçya'da İngiltere'ye kıyasla daha güçlü kaldı. İskoç Araştırmaları Okulu 1951'de Edinburgh Üniversitesi'nde açıldı. Canlanmanın katalizörü olarak tanımlanan Hamish Henderson, 1950'lerde Amerikalı folklorcu Alan Lomax'a İskoçya turunda rehberlik etti ve bir İskoç şarkıları gecesi olarak duyurulan 1951 Halk Festivali Ceilidh'inin düzenlenmesine yardımcı oldu. Rounder Records, Henderson'ın yardımıyla o gecenin kaydını 2005'te yayımladı. Tobar an Dualchais artık İskoç koleksiyonlarından kayıtları çevrimiçi sunuyor.
Neye kulak vermeli
Masada, bir şarkının bir hikâye anlatıp anlatmadığına, bir yeri işaret edip etmediğine ya da dans için ritim tutup tutmadığına dikkat edin. Bir icracının şarkıyı nasıl takdim ettiğine kulak verin; çünkü tarih çoğu zaman bu takdimin içinde saklıdır. Bir melodi ayağınızı tempo tutmaya sevk eden bir ritmik salınım taşıyorsa, büyük olasılıkla dans geleneğine aittir; sözler ezgiden daha önemliyse, muhtemelen balad topraklarındasınız demektir. Biri diğerinden üstün değildir ve güzel bir akşam ikisi arasında gidip gelir.
Sıkça sorulan sorular
Balad ile türkü aynı şey midir?
Balad, bir tür halk şarkısıdır: dizelerle anlatılan bir hikâye. Halk müziği aynı zamanda dans ezgilerini ve iş şarkılarını da kapsar.
Akşamdan keyif almak için İskoç müziği bilmem gerekir mi?
Hayır. Rezervasyon sayfasında müzisyenlerin şarkıların arkasındaki hikâyeleri anlattığı belirtiliyor.
Orijinal kayıtları nerede dinleyebilirim?
Tobar an Dualchais, İskoç arşivlerindeki kayıtları çevrimiçi olarak sunar; şarkı, hikâye ve yere göre aranabilir.
Kaynaklar